Citrusbergamot: effect op lever en nieren

Bergamot is een citrusvrucht uit Calabrië die vooral bekend is van Earl Grey-thee. Extracten met bergamotpolyfenolen worden steeds vaker verkocht voor cholesterol en een gezonde lever. Ook sporters die hun bloedwaarden willen ondersteunen, kijken ernaar. De redactie bekijkt wat bekend is over de invloed op lever en nieren.

Wat is citrusbergamot?

Citrus bergamia is een citrusvrucht die bijna uitsluitend aan de zuidkust van Italië wordt geteeld. De schil levert de bekende etherische olie, terwijl het sap en de pulp rijk zijn aan flavonoïden zoals naringine, neohesperidine, neoeriocitrine en brutieridine. Supplementen bevatten meestal een gestandaardiseerde polyfenolfractie uit het sap, vaak aangeduid als BPF.

Opvallend aan bergamot zijn de stoffen brutieridine en melitidine. Die hebben een structuur die doet denken aan statines, en in laboratoriumonderzoek remmen ze mogelijk het enzym HMG-CoA-reductase, dat een sleutelrol speelt in de cholesterolaanmaak.

Een groot deel van het onderzoek is uitgevoerd door Italiaanse onderzoeksgroepen, met name rond de Universiteit van Catanzaro. Dat is relevant om te weten: veel studies komen uit een beperkt aantal centra en zijn soms gefinancierd door producenten.

In Nederland worden bergamotextracten verkocht als voedingssupplement. Ze mogen geen geneeskrachtige claims dragen, zoals 'verlaagt cholesterol', tenzij die door de EU zijn goedgekeurd, wat voor bergamot niet het geval is.

Bergamot en de lever: leververvetting

De belangrijkste leverrelevante toepassing is niet-alcoholische leververvetting, tegenwoordig ook wel MASLD genoemd. Bij deze aandoening hoopt vet zich op in levercellen, vaak in combinatie met overgewicht, insulineresistentie en een verhoogd cholesterol.

In dierstudies verminderde de bergamotpolyfenolfractie de vetophoping in de lever bij ratten op een vetrijk 'cafetariadieet'. Parafati en collega's (2015) beschreven onder meer een stimulatie van lipofagie, het proces waarbij cellen vetdruppels afbreken.

Bij mensen zijn de gegevens beperkter. Een studie van Gliozzi en collega's bij patiënten met metabool syndroom rapporteerde verbeteringen in echografische kenmerken van leververvetting en in lipidenprofielen. Het ging om een relatief kleine groep, en onafhankelijke herhaling ontbreekt grotendeels.

Het is dus te vroeg om bergamot aan te bevelen als behandeling van leververvetting. Gewichtsverlies, beweging en het beperken van alcohol en suikers blijven de bewezen pijlers.

Bergamot en de nieren

Over de nieren is veel minder bekend. Er zijn dierstudies waarin bergamotextracten een beschermend effect lieten zien tegen nierschade door bepaalde giftige stoffen of medicijnen, vermoedelijk door antioxidatieve werking. Humane studies met nierfunctie als hoofduitkomst zijn de redactie niet bekend.

Indirect kan een gunstiger lipidenprofiel en een betere bloedsuikerregulatie op lange termijn positief zijn voor de nieren, omdat diabetes en hart- en vaatziekten belangrijke oorzaken van nierschade zijn. Dat is echter een theoretische redenering, geen aangetoond effect.

In de gepubliceerde humane studies werden geen opvallende veranderingen in nierwaarden zoals creatinine gemeld. De studieduur was meestal beperkt tot enkele maanden.

Mensen met een bekende nieraandoening moeten voorzichtig zijn met elk kruidenextract, omdat de nieren een belangrijke route zijn voor uitscheiding van plantenstoffen en hun afbraakproducten.

Veiligheid en interacties

In de studies werd bergamotextract meestal goed verdragen. Gemelde bijwerkingen waren mild, zoals maagklachten of brandend maagzuur. Ernstige leverschade door bergamot is, voor zover bekend, niet beschreven, al geldt voor alle kruidensupplementen dat zeldzame leverreacties mogelijk zijn.

Een belangrijk aandachtspunt zijn interacties. Bergamot bevat, net als grapefruit, furanocoumarines zoals bergamottine. Deze stoffen kunnen het leverenzym CYP3A4 remmen, waardoor de bloedspiegels van bepaalde medicijnen stijgen. Gestandaardiseerde sapextracten bevatten meestal weinig bergamottine, maar dat verschilt per product.

• Statines: combinatie kan het effect versterken; alleen in overleg met de arts.
• Bloedsuikerverlagende middelen: kans op extra daling van de glucose.
• Medicijnen afgebroken via CYP3A4: mogelijk hogere spiegels.
• Lichtgevoeligheid: geldt vooral voor de etherische olie op de huid, niet voor sapextracten.

Gliozzi en collega's onderzochten een combinatie van bergamot met rosuvastatine en zagen een versterkt LDL-verlagend effect. Dat bevestigt dat combineren met cholesterolmedicatie alleen onder medisch toezicht hoort.

Bergamot voor sporters

Voor sporters is bergamot vooral interessant als ondersteuning bij een ongunstig lipidenprofiel. Sommige krachtsporters, bijvoorbeeld zij met een zeer hoge lichaamsmassa of een vetrijk dieet, laten hoge LDL-waarden zien. Bergamot is dan geen vervanging voor voeding, beweging of medicatie, maar mogelijk een aanvulling.

Wie hormonale middelen of orale steroïden gebruikt en hoopt met bergamot de lever te 'beschermen', moet beseffen dat daarvoor geen bewijs bestaat. De leverbelasting van zulke middelen is van een andere orde dan wat een plantenextract kan opvangen.

Laat bij twijfel over je leverwaarden of cholesterol bloed onderzoeken via de huisarts. Dan weet je waar je staat en kun je gericht beslissingen nemen.

Gebruik bij voorkeur een gestandaardiseerd extract met duidelijke vermelding van het polyfenolgehalte, en houd je aan de dosering op het etiket.

Conclusies van de redactie

Citrusbergamot bevat interessante polyfenolen met mogelijke effecten op cholesterol en leververvetting. Het bewijs komt echter grotendeels uit dierstudies en kleine humane studies van een beperkt aantal onderzoeksgroepen.

Voor de nieren zijn er nauwelijks humane gegevens. Er zijn geen signalen van schade, maar ook geen aangetoonde bescherming.

Let op interacties met statines, bloedsuikerverlagers en andere medicijnen die via de lever worden afgebroken. Overleg met je arts als je medicatie gebruikt.

Ga voor verdere verdieping naar onze artikelen over toxische hepatitis, over ursodeoxycholzuur voor sporters en over de veiligheid van glutamine voor lever en nieren.

Literatuur

1. Mollace V, Sacco I, Janda E, et al. Hypolipemic and hypoglycaemic activity of bergamot polyphenols: from animal models to human studies. Fitoterapia. 2011;82(3):309–316.
2. Gliozzi M, Walker R, Muscoli S, et al. Bergamot polyphenolic fraction enhances rosuvastatin-induced effect on LDL-cholesterol, LOX-1 expression and protein kinase B phosphorylation in patients with hyperlipidemia. Int J Cardiol. 2013;170(2):140–145.
3. Parafati M, Lascala A, Morittu VM, et al. Bergamot polyphenol fraction prevents nonalcoholic fatty liver disease via stimulation of lipophagy in cafeteria diet-induced rat model of metabolic syndrome. J Nutr Biochem. 2015;26(9):938–948.
4. Lamiquiz-Moneo I, Giné-González J, Alisente S, et al. Effect of bergamot on lipid profile in humans: a systematic review. Crit Rev Food Sci Nutr. 2020;60(18):3133–3143.
5. Bailey DG, Dresser G, Arnold JM. Grapefruit–medication interactions: forbidden fruit or avoidable consequences? CMAJ. 2013;185(4):309–316.
6. Navarro VJ, Khan I, Björnsson E, et al. Liver injury from herbal and dietary supplements. Hepatology. 2017;65(1):363–373.